Թ is for Թարգմանություն

Բառացիությունը պարանի մի ծայրից մյուսը գնալու գործողությունից վեր է ածվել սարդոստայնի հնարավոր բոլոր թելերով անցնելու ու նորից մեկ եւ նույն թելին վերադառնալու գործողության, որից ձգելով միայն կարող ես որսալ ` ունենալով ամբողջ ցանցի տեղեկությունը: Այդ մեկ եւ նույն թելին վերադառնալն ու այդ միավորը փոխարկելու փորձն է բառացին:

Վկայագրութիւն, Զոհագործում, Ներում. Որբունիի «Թեկնածուն» վէպին մէջ

Բոլոր իրական վկայութիւններուն ետին կանգնած է այս մէկը, որ¬պէս անոնց ճշմարտութիւնը, անոնց էութիւնը երեւան բերողը. զոհագործական վայելքին ենթարկուած ենթակային վկայութիւնն է։ Բացարձակ վկան, մարդասպանի խելագարութեամբ, կը վկայէ վայելքին մասին, դահիճին զոհագործական վայելքին կրաւորական ենթական եղած ըլլալուն մասին։ Ողջ-մեռեալին վկայութիւնն է, բացարձակ զոհին եւ բացարձակ վերապրողին վկայութիւնը, այն մէկը որ կը զետեղուի այդ անհաւանական եւ ամէն պարագայի «վիպական» տարածքին մէջ, մեռցնելուն եւ ինքզինք մեռցնելուն միջեւ, սպանութեան եւ ինքնասպանութեան միջեւ բացուած տարածքին մէջ։

«Վերապատմումի» վերապատմում

Անցյալի կարևոր հատկանիշներից մեկն այն է, որ երբ ու ինչքան նայում ես` փոխվում է:

Ֆրանսական Ժամանակակից Բանաստեղծութիւն (5). Ժակ Պրեվեր

Պրեվերի «Հրացանը օդին», La Crosse en l’air քերթուածը եւ անոր բառային կազմածը որ կ՚երթայ իշխանութեանց իշխանութեան, ասոր խորհրդանիշ նկատուած՝ Հռոմին ու Պապին դէմ։ Հոն կարելի է կարդալ Պրեվերի գրութեան բոլոր հնարքները, քաղաքական քննադատութենէն մինչեւ քմծիծաղն ու բառախաղը, բառախաղը, որ, հեռաւոր բառերու ձայնանմանութեամբ, կը սպաննէ առարկան ու կը քօղազերծէ իշխանաւորին պաշտօնը.

Ընտանեկան կինոն առանց ընտանիք

Նրանք երկուսն էլ փախչում են ավանդական ամուսնական ձևաչափերից, որտեղ նոր ընտանիքի ստեղծումը (երիտասարդ զույգ) խրախուսվում և վերահսկվում է հին ընտանիքի կողմից (ամուսինների մամաներ-պապաներ), ովքեր որոշում են երբ է գալիս ընտանիք կազմելու ժամանակը, ով է լավ թեկնածու այդ գործի համար և առհասարակ՝ ակտիվ մասնակցում են իրենց զավակների կյանքին:

Գրականությունը որպես ցլամարտ

թարգմանիչ. Եվա Հակոբյան

Այն, ինչ տեղի էր ունենում գրելու պրոցեսի մեջ, արժեքը չի՞ կորցնում արդյոք, եթե մնում է միայն «գեղագիտական» , անմեղ, եթե ստեղծագործություն գրելու մեջ չկա ոչինչ, որ ունենա նույն նշանակությունը, ինչ ցլամարտիկի համար ցլի սուր եղջյուրը, որն իր մեջ եղած նյութական սպառնալիքով մարդկային իրականություն է հաղորդում արվեստին՝ չթողնելով, որ այն մնա որպես սոսկ բալետի պարուհու դատարկ նազանք: Մերկացնել որոշ զգացմունքային կամ սեռական մտասևեռումները, խոստովանել ամենաամոթալի թերություններն ու թուլությունները, այսպես էր հեղինակը ցլի եղջյուրի ստվերը մտցնում գրական գործի մեջ:

Յուլիա Կրիստևա. վեպ հակադարձման հեղինակ

թարգմանիչ. Միսաք Խոստիկյան

Կրիստևայի հերոսները չեն վարում իրենց գծային «հետաքննությունը», այլ մտնում են խաղային տարածություն, ուր կարևոր է ոչ թե «ով է սպանել», այլ «ինչու է սպանել»: Եթե «Դա Վինչիի կոդը» տիպի հանրահայտ խուզարկապատումը (որի յուրօրինակ պատասխան կարելի է համարել «Մահը Բյուզանդիայումի» ուղերձներից, հնարավոր իմաստներից մեկը) առաջարկում է պատումի «պարանոիկ» շարժարկ, ապա Կրիստևան դրան հակադրում է իր սևամաղձ/ընկճախտային կերպակը: «պարանոիկ» տեսիլքի, պարանոիկի համար նշանակալի դեր է խաղում Հայրը՝ ավելի շուտ էդիպյան, քան՝ նախաէդիպյան հայրը: Կրիստևան շեշտում է, որ «սևամաղձությունը» «մայր-դուստր» հակամարտության շրջված հետևանքն է, ուր աղջիկն ատելություն է տածում մոր հանդեպ, որը նույնացվում է հենց իր՝ դստեր հետ, դա մարդակեր ատելություն է՝ ուղղված իրեն:

Սպասման և քայքայման վավերագրություն

Կրոնական մարդկանց նկարագրելով, հեղինակը անպայման չի բաժանում նրանց հավատքն ու գաղափարները: Բայց այստեղ ևս ցուցադրելու և կիսելու սահամանը շատ նուրբ է: Կան տեղեր, որ ֆիլմը, որց որ միանում է իր հերոսներին և դառնում նրանցից մեկը

Յաւիտենական շրջադարձ

Վիպասանութիւնն է, վիպասանին պատումն է, որ պիտի «պատահեցնէ» դէպքը, պատմագիտութեան կողմէ ենթադրուած ճշմարիտ իրողութենէն առաջ եւ անկէ անկախ։ Բայց այն ատեն, պիտի հարցուի, ինչո՞ւ դէպքը «պատումին պատկանելէ առաջ կը պատկանի մտքին»։ Լեռնակուտակ մեռեալներու շեղջակոյտը կը պատկանի նախ մտքի՞ն։ Որեւէ դէպք, որեւէ ինքնակենսագրական իրադարձութիւն, որեւէ մահուան կտրուածք կը պատկանի նախ մտքի՞ն։ Իսկ եթէ այդպէս է, ինչ որ հոս հեղինակը կը կոչէ «փորձառութիւն» («սորվիլ հասկնալ, սեւեռել, կարդալ փորձառութիւնը, որ շրջադարձ մըն է») արդեօք կը կատարուի պատումէն անկա՞խ, պատումէն առա՞ջ, եւ պատումը կը գոհանայ միայն այդ փորձառութիւնը կարդալո՞վ։ Դժուարութիւնը ա՛յն ըլլալով, ինչպէս կ՚ըսէ հեղինակը, որ «առանց այդ պատումին հնարաւոր չէ մտածումի դէպքը ըսել»։ Այլ բանաձեւումով՝ արդեօք տարբերութիւն մը կա՞յ դէպքը որպէս դէպք «պատահեցնել»ուն եւ դէպքը «ըսել»ուն միջեւ։

Բուլղարիա, իմ ցավ

թարգմանիչ. Եվա Հակոբյան

Ես գրեթե պատրաստ եմ հավատալու հարության մասին քրիստոնեական առասպելին, երբ զննում եմ մտքիս և մարմնիս այս երկփեղկված վիճակը: Ես չեմ սգացել մանկությանս լեզվի մահը , այն իմաստով, որ «իրագործված» սուգը ենթադրում է հեռացում, սպի, նույնիսկ մոռացում: Ընդհակառակը, հողածածկ այս դամբարանի վրա, այս քայքայվող ու լճացող ամբարի վրա ես կառուցեցի մի նոր կացարան, ուր ես բնակվում եմ, և որը բնակվում է իմ մեջ, և որի մեջ ընթանում է այն, ինչը ոչ առանց հավակնության գուցե, կարելի է կոչել հոգու և մարմնի իրական կյանք:

Ինքս ինձ ներկայացնելով

թարգմանիչ. Սիրանույշ Օհանյան

կանայք մի քանի անգամ հայտնագործվել են լայնորեն տարբեր վայրերում, սակայն հայտնագործողները չեն իմացել՝ ինչպես վաճառեն արդյունքը

Ֆրանսական Ժամանակակից Բանաստեղծութիւն (4). Իւ Բոնըֆուա

Բանաստեղծութիւնը Բոնըֆուայի համար կապ մըն է «ներկայութեան» հետ որ կը յայտնուի այս ծառին, այս գլուխին, այս դէմքին մէջ: Անցնող ներկայութիւն մը, խուսափող, ջնջուող, մեռնող ու ծնող վայրկեան մը, ուր իրը կը յայտնուի իր եզակիութեան, թանձրացեալ զգայականութեան մէջ:

Արևելահայ նորարարական երկու վեպերը

Երբևէ Աբովյանին անվանե՞լ են արդյոք «հեղափոխության երգիչ», բայց Աբովյանն անում էր նույնը, ինչ Չարենցը՝ իր ժամանակի մեջ, և երկուսին էլ այլ կերպ չի կարելի անվանել, քան հեղափոխականներ:

Կնոջ Ճեղքում. Լուի Արագոնի վեպի մասին

Հեշտոցն այդ կոնտեքստում ոչ միայն դադարում է լինել «զավակ ծնելու» գործիք (ինչպես «ենթարկվող կնոջ» համար էր), այլ նաև գաղափարական հարթակ կամ խոսափող, ինչպիսին նրան դարձրել էր այն երկրորդ փուլը` «Ընդվզող Կին»-ը:
Երրորդ փուլում այն ապակոդավորվելով դառնում է կրկին հեշտոց` հաճույքի կամ դրա բացակայության գործիք:

Ինքնիշխանութիւն եւ գերիշխանութիւն

Ստրասբուրգի Մարդկային Իրաւանց Ատեանի նորագոյն որո­շու­մով, որ գերիշխան որոշում մըն է, օրէնքը կը հռչակէ որ օրէնքէն դուրս ենք։ Շարունակութիւնն է եւ պարզ կրկնութիւնը ցեղա­սպա­նական արարքին։

Գրական հանգանակ մը

Բլանշոյ կը պատասխանէ կարծես «Ի՞նչ է գրականութիւնը» հարցումին։ Գրականութիւնը ինքն իր մասին այդ «հարցում»ն է, կ՚ըսէ։ Բայց հարցում բառը դրուած է չակերտ­ներու մէջ, որով­հետեւ հոս յայտնապէս իր այդ «էոյթ»ը կամ «էութիւն»ը չ՚երեւիր որպէս հարցում։ Կ՚երեւի Ահաբե­կումի իտէալին ընդմէջէն։ Բայց եւ այնպէս հար­ցում մըն է, հար­ցում մը որ կ՚ուղղուի մահ­ուան, քանի որ ա՛յն է որ պիտի ըսէ լեզուին, խօս­քին, իմաստին հնա­րաւո­րու­թիւ­նը։

Գրականութիւնը եւ մահուան մեր իրաւունքը

թարգմանիչ. Մարկ Նշանեան

Ամէն գրող, որ գրելու արարքին իսկ որպէս հե­տեւանք՝ չի տարուիր մտածելու «Ես յեղափոխութիւնն եմ, ազատութի՛ւնը միայն զիս գրելու կը մղէ», իրականութեան մէջ գրող չէ։

Վերածնված

թարգմանիչ. Մարգո Գևորգյան

Սիրեցյալները կռվում են դանակներով ու մտրակներով, ամուսինն ու կինը՝ թունավոր սնկերով, քնաբերներով ու թաց վերմակներով:

Ֆրանսական Ժամանակակից Բանաստեղծութիւն(3). Ֆրանսիս Պոնժ

էջին վրայ մեր լուացքի մեքենան կը «տնկէ», զայն կ՚աշխատցնէ (բառին երկու իմաստով) եւ անոր աշխատանքին մէջէն կը հանէ «սկզբունք» մը, ինչպէս լուացքը կը հանեն մեքենայէն։ Իւրայատուկ հեգնանքով՝ Պոնժ կը խօսի լուացքի մեքենայէն եկող «քնարականութեան», լիրիզմին մասին. եւ յանկարծ կը յայտնուի տաղաչափուած հատուած մը, ներշնչումը կեղծող։

Բանաստեղծօրէն բնակիլ. Ֆրիդրիխ Հէոլդերլինի շուրջ

Հպատակի՛լ թերացումին։ Հէոլդերլինեան հրամայականն է։ Յանձնուիլ կորուստին։ Հրամայականը կը կարօտի բացատրութեան։ Ինչպէ՞ս հպատակիլ։ Ինչպէ՞ս յանձնուիլ։ Բանաստեղծօրէ՛ն։ Այդ չէ՞ր Հօլդըռլինին խօսքը։ «Բանաստեղծօրէն կը բնակինք»։ Բանաստեղծօրէն կը հպատակինք աստուածներու թերացումին։ Հէոլդերլինի գրչին տակ՝ հրամայական մըն է, ո՛չ թէ հաստատում մը։ Այո, բայց ի՞նչ է բանաստեղծօրէն թերացումին հպատակիլը։ Ինչպէ՞ս հպատակիլ։ Հէոլդերլինին պատասխանն է. թարգմանելով, քանի որ ուրիշ բան չմնաց ընելիք։ Թարգմանելով կորուսեալ լեզուին մէջ։ Թարգմանելով կորուստը։ Այն յոյսով՝ որ այդպէս երեւան պիտի գայ կորուսեալ լեզուն որպէս կորստեան լեզու, ինքն իր աչքին, իր դիակի լման շքեղանքով։

Նամակ Շուշան\իկ\  Ա\Կուր\վագ\ղին\յանին

Մեկը ֆեմինիստ էր, մյուսս՝ չէ:
Մեկը թարգմանիչ էր, մյուսս՝ չէ:
Մեկն ինստիտուցիոնալ կրթություն ուներ, մյուսս՝ չէ:
«Բայց միասին «կջանայինք դարման մը գտնել մեզ հուզող հարցերուն»:

Ֆրանսական Ժամանակակից Բանաստեղծութիւն (2). Ռէմօն Քընօ

Բառախաղ, նմանաձայնական բառախաղ, կատակ, բառի զեղծում, «սխալ» ուղղագրութիւն, խօսակցական լեզուին պատկանող կտրատումներ, քերականական խախտումներ, «անպատկառութեան» բոլոր լեզուական տեսակները կը նկատուին Քընօի մօտ իմաստի արտադրութեան գործօններ: